Search
  • Murat Turgut Minar

CEZA YARGILAMASINDA YARGILAMANIN YENİLENMESİ KURUMU


YARGILAMANIN YENİLENMESİ NEDİR?

Mahkeme tarafından sanık hakkında verilen hüküm kanun yollarının tüketilmesi veya kanun yoluna başvurmak üzere belirtilen sürelerin geçmesi ile kesin hüküm halini alır. Kural olarak kesin hükme karşı yargı yoluna başvurulamamaktadır ancak adli hatalar göz önüne alınarak adalete olan güveni zedelememek ve hukuki güvenliği sağlamak adına olağanüstü kanun yolu olan yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurulabilmektedir. Olağan kanun yolları olan istinaf ve temyizden de bu yönü ile ayrılmaktadır.


Yargılamanın yenilenmesi diğer bir ismiyle iade-i Muhakeme adından da anlaşılacağı üzere kanunun ilgili maddesinde belirtilen sebeplerin varlığı halinde karar veren mahkemenin, uyuşmazlık hakkında karar verirken yapmış olduğu işlemleri tekrarlayarak yeniden sanık hakkında hüküm kurmasıdır.


YARGILAMANIN YENİLENMESİ SEBEPLERİ NELERDİR?


Yargılamanın yenilenmesi sebepleri CMK m.311 ve m.314’de tahdidi olarak sayılmıştır. Kanun yargılamanın yenilenmesi sebeplerini hükümlünün aleyhine ve lehine olarak 2 farklı şekilde düzenlemiştir.


Hükümlünün veya Sanığın Lehine Olan Yenileme Sebepleri

a) Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliği anlaşılırsa

b) Yemin verilerek dinlenmiş olan bir tanık veya bilirkişinin hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı tanıklıkta bulunduğu veya oy verdiği anlaşılırsa

c) Hükme katılmış olan hâkimlerden biri, hükümlünün neden olduğu kusur dışında, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek biçimde görevlerini yapmada kusur etmiş ise

d) Ceza hükmü hukuk mahkemesinin bir hükmüne dayandırılmış olup da bu hüküm kesinleşmiş diğer bir hüküm ile ortadan kaldırılmış ise

e) Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya konulup da bunlar yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındıklarında sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanması ile mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olursa

f) Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.

· Hükümlünün veya Sanığın Aleyhine Olan Yenileme Sebepleri


a) Duruşmada sanığın veya hükümlünün lehine ileri sürülen ve hükme etkili olan bir belgenin sahteliği anlaşılırsa.

b) Hükme katılmış olan hâkimlerden biri, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek nitelikte olarak görevlerini yapmada sanık veya hükümlü lehine kusur etmiş ise.

c) Sanık beraat ettikten sonra suçla ilgili olarak hâkim önünde güvenilebilir nitelikte ikrarda bulunmuşsa.


YARGILAMANIN YENİLENMESİ İSTEMİ İLE İNFAZIN GERİ BIRAKILMASI veya DURDURULMASI MÜMKÜN MÜDÜR?


CMK m.312 “Yargılamanın yenilenmesi istemi hükmün infazını ertelemez. Ancak mahkeme, infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir.” Hükmüne vermiştir. Hükme göre yargılanmanın yenilenmesi için başvuru yapılmış olması mahkemece verilen hükmün infazını ertelememektedir. Ancak mahkeme takdir yetkisini kullanarak henüz başlamamış hükmün infazını erteleyebilir veya infazı başlamış olan hükmün durdurulmasına karar verebilir.


YARGILAMANIN YENİLENMESİNE ENGEL OLMAYAN HALLER NELERDİR?


CMK m.313’de yargılamanın yenilenmesine engel olmayan haller düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasına göre hükmün infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölümü yargılamanın yenilenmesi talebine engel değildir.


Madde 313/2’de hükümlünün ölümü halinde yargılamanın yenilenmesini talep edebilecek kişiler ölenin eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri olarak sayılmıştır. Fıkra üç ise bu kişilerin yokluğunda Adalet Bakanının da yargılamanın yenilenmesi talebinde bulanabileceğini düzenlemiştir.


YARGILAMANIN YENİLENMESİNİN KABUL EDİLEMEYECEĞİ HALLER VAR MIDIR?

Bu sorunun cevabı CMK m.315’de düzenlenmiştir.


· Kanunun aynı maddesinde yer almış sınır içinde olmak üzere cezanın değiştirilmesi amacıyla yargılamanın yenilenmesi kabul edilemez.


· Hatanın giderilebilmesini sağlayacak başka bir yol varsa, yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilemez


Birinci fıkraya göre hakim kanunun öngördüğü ceza sınırları içinde bir cezaya hükmetmişse ceza alan kişi ceza süresinin fazla olduğu ve daha az miktarda ceza alması gerektiği sebebiyle yargılamanın yenilenmesi başvurusunda bulunamaz.


YARGILAMANIN YENİLENMESİ TALEBİNDE BULUNMAK İÇİN BELLİ BİR SÜRE ÖNGÖRÜLMÜŞ MÜDÜR?


Kural olarak yargılamanın yenilenmesi süre bakımından dava zamanaşımına tabidir. Ancak yargılamanın yenilenmesi yoluna hükümlünün lehine başvurulması halinde herhangi bir süre öngörülmemiştir. Bu genel kuralın bir istisnası AİHM kararına dayanan başvurulardır. Bu başvurular AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren 1 yıl içinde istenebilir.


BİR SUÇA DAYANAN YENİLEME İSTEMLERİNİN KABULÜNÜN KOŞULLARI NELERDİR?


CMK m.316 ile suç olgusuna dayanan yargılamanın yenilenmesi taleplerinin hangi sebeplere dayanarak ileri sürülebileceği düzenlenmiştir. Buna göre bir suç iddiasına dayandırılan yenileme istemi;


· Ancak bu fiilden dolayı kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü verilmiş


· Mahkûmiyeti gerektirecek nitelikte kuvvetli delil bulunmaması dışında bir nedenle ceza soruşturmasına başlanamamış veya sürdürülememişse kabul edilebilir.

Örnek vermek gerekirse kesinleşmiş mahkumiyet hükmü alan sanık, yargılamanın sona ermesinden sonra hükme etkili olarak beyanda bulunan tanığın, TCK m.272’de düzenlenen “yalan tanıklık suçu” ‘dan kesinleşmiş bir mahkumiyet almış ise yargılanmanın yenilenmesini talep edebilmektedir.


YARGILAMANIN YENİLENMESİNİ NASIL TALEP EDEBLİRİZ?


Yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurmak için öncellikli olarak kesinleşmiş mahkumiyet hükmünü veren mahkemeden yenilenme talep edilmelidir, mahkeme re’ sen yargılanmanın yenilenmesine karar veremez. (CMK m.318/1). Yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunulurken istem, bunun yasal nedenleri ile dayandığı delilleri içermelidir. (CMK m.317)


Talebi alan mahkeme talebin kabul edilip edilemeyeceği hususunda bir karar vermelidir. Ancak bu karar değerlendirilirken önceki yargılamaya katılıp mahkumiyet hükmünü veren hakim veya hakimler bulunmamalıdır. Mahkeme, CMK m.318/3’e göre yargılamanın yenilenmesi isteminin kabul edilebilirlik incelemesini duruşma yapmaksızın dosya üzerinden karara bağlar.


Mahkeme inceleme sonunda yargılamanın yenilenmesinin kabulü veya reddine karar verir.


· YARGILAMANIN YENİLENMESİ İSTEMİNİN KABULÜ VE DELİLLERİN TOPLANMASI (CMK m.320)


Mahkeme, yargılamanın yenilenmesi istemini yerinde bulursa delillerin toplanması için bir naip hâkimi veya istinabe olunan mahkemeyi görevlendirebileceği gibi; kendisi de bu hususları yerine getirebilir.(CMK m.320)


Delillerin mahkemece veya naip hâkim tarafından veya istinabe suretiyle toplanması sırasında, soruşturmaya ilişkin hükümler uygulanır.


Delillerin toplanması bittikten sonra Cumhuriyet savcısı ve hakkında hüküm kurulmuş olan kişiden yedi günlük süre içinde görüş ve düşüncelerini bildirmeleri istenir.


· YARGILAMANIN YENİLENMESİ İSTEMİNİN REDDİ (CMK m.319)

Kanun lafzına göre yargılamanın yenilenmesi isteminin reddedildiği haller şöyledir;


- İstem, kanunda belirlenen şekilde yapılmamış ise

- Yargılamanın yenilenmesini gerektirecek yasal hiçbir neden gösterilmemiş ise

- İleri sürülen nedenleri doğrulayacak deliller açıklanmamış ise


Yukarıda belirtilen 3 halden birinin mevcut olması halinde mahkeme yargılamanın yenilenmesi istemini reddeder, aksi halde istem mahkeme tarafından kabul edilir. Bu durumda yargılamanın yenilenmesi istemi, bir diyeceği varsa yedi gün içinde bildirmek üzere Cumhuriyet savcısı ve ilgili tarafa tebliğ olunur.(CMK m.319/2)


Mahkemenin istem üzerine verdiği kararlara karşı itiraz yolu açıktır. (CMK m.319/3). Mahkemenin yargılamanın yenilenmesi talebi ve sonrasında vermiş olduğu kararlar için kanun yolları CMKm.260 vd. maddelerine göre işletilir.


Peki yargılamanın yenilenmesi istemi kabul edildikten sonra reddi mümkün müdür?


Evet mümkündür. Şöyle ki; CMK m.321 hükmü gereğince yargılamanın yenilenmesi talebini kabul eden mahkeme istemi esassız bulmuş ise reddedebilir. Burada istemin esassız bulunmasından kast edilen yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunurken ibraz edilen delillerin talep kabul edilip esas incelemeye geçilmesi aşamasında talebin kabulü için yetersiz veya inandırıcı bulunmamasıdır.


Yargılamanın yenilenmesi isteminde ileri sürülen iddialar,yeterli derecede doğrulanmaz veya 311 inci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile 314 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yazılı hâllerde işin durumuna göre bunların önce verilmiş olan hükme hiçbir etkisi olmadığı anlaşılırsa, yargılamanın yenilenmesi istemi esassız olması nedeniyle duruşma yapılmaksızın reddedilir.(CMK m.321/1)


Aksi hâlde mahkeme, yargılamanın yenilenmesine ve duruşmanın açılmasına karar verir. Bu madde gereğince verilen kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.( CMK m.321/2,3)


YARGILAMANIN YENİLENMESİ İSTEMİNİN KABULÜ HALİNDE YENİ HÜKÜM VERİLMESİ (CMK m.323)


Mahkeme istemi kabul ettiği hallerde yeniden bir duruşma açar ve delilleri toplamaya başlar. Yeniden yapılacak duruşma sonucunda mahkeme, önceki hükmü onaylar veya hükmün iptali ile dava hakkında yeniden hüküm verir.


Ancak duruşma yapılmaksızın incelemenin yapıldığı durumlar kanunda şu şekilde hüküm altına alınmıştır (CMK m.322) ;


1- Hükümlü ölmüşse mahkeme gerekli delilleri topladıktan sonra hükümlünün beraatine veya yargılamanın yenilenmesi isteminin reddine karar verir.


2- Diğer hâllerde de mahkeme, bu hususta yeterli delil varsa Cumhuriyet savcısının uygun görüşünü aldıktan sonra duruşma yapmaksızın hükümlünün derhâl beraatine karar verir.


3- Mahkeme beraat kararı ile beraber önceki hükmün ortadan kaldırılmasını da karar altına alır.


4- Yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunan kimse isterse, gideri Devlet Hazinesine ait olmak üzere önceki hükmün iptaline ilişkin karar Resmî Gazete ile ilân olunacağı gibi mahkemenin takdirine göre diğer gazetelerle de ilân edilebilir.

Yargılamanın yenilenmesi istemi hükümlünün lehine olarak yapılmışsa, aleyhe değiştirme yasağı sebebiyle yeniden verilecek hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır bir cezayı içeremez.


Yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının verilmesi halinde, önceki mahkûmiyet kararının tamamen veya kısmen infaz edilmesi dolayısıyla kişinin uğradığı maddî ve manevî zararlar bu Kanunun 141 ilâ 144 üncü maddeleri hükümlerine göre tazmin edilir.


Recent Posts

See All